Giọt máu chung tình

Xưa nay những nhà văn chương hể có xúc cảnh quang tình thì hay ngâm thi vịnh phú, hoặc đặc ra những trường thiên đoãn cú, cho đặng tỏa cái tình tứ ức huất ưu sầu. Song các sách ấy, duy tiễu-thuyết là một truyện có tình-tứ cao xa, có tư tưỡng rộng rải hơn hết, chẳng những đọc đến thì đặng khiễn muộn tiêu sầu mà thôi, lại cũng đặng mỡ mang trí thức thêm nữa.

Vì vậy trong lúc mưa Âu gió Mỷ, thời đợi văn-minh nầy, tiễu-thuyết củng đặng chím một địa vị cao đẳng, để làm phương châm mà chĩ vẻ những việc phải quấy cũa đám dân đoàn xả-hội.

Nên những nhà tiễu thuyết đại danh bên Tây-Âu, và các tay Hồng nho danh sĩ bên Đông-Á, mỗi năm xuất bản cũng đã sa số hằng hà. Như: Victor Hugo, Alexandre Dumas là nhà tiểu-thuyết đại danh bên Pháp-quốc; như như Bồ-tòng-Linh, Trần-Cầu là nhà trước tác đại danh bên Trung-Hoa. Còn Việt-Nam ta thì có Nguyễn-Du-Nguyễn-đình-Chiễu, và các ông khác nữa.

Những truyện sách cũa các ông ấy, đễ đến ngày nay hảy còn miệng thế nhắc nhở bia truyền, người tuy mất mà phương danh chẳng mất.

Nay Tân-dân-Tữ đại nhơn ra quyển tiểu-thuyết nầy chẳng phãi dám đối với các bực tiền triết trên đây, song nhơn lúc phong triều tiểu-thuyết đã phấn phát nơi cỏi Á-Đông nên đem sự tích của một công-tữ là con cũa một vị tướng quân đã vị quốc vong xu trong lúc Hoàng-triều Gia-Long phục nghiệp, ngỏ đặng xem đến sự tích công-tữ, thì nhớ tới lịch sữ cũa tướng quân ngày xưa, cho khỏi thẹn với các tiễu-thuyết cũa người ngoại bang: và khỏi tiếng mai một những người anh hùng trong xứ sỡ.

Quyển tiển-thuyết nầy dùng theo thễ cách Tây-Âu mà bố trí một sự tích hoàng toàn ước gần hai trạm trương, đem những sự tử biệt sanh ly cũa gái sắc trai tài, mà diển nên một pho tình sữ, rất thanh tân tao nhả, như mấy lối bi tình thãm trạng, cũng khiến cho kẻ đọc xót dạ, mà ũ mặt châu mày; như mấy cơn hân hạnh kỳ phùng, cũng khiến cho người xem đuợc vui lòng, mà chơn xoan tay múa.

Vậy nếu quyễn tiểu-thuyết nầy, may mà đặng hậu thế ham mộ ban hành, và đem mà khai diễn nơi các vỏ-đài trong xứ ta thì cũng chẳng khác chi truyện sách cũa các đứng tiền triết trước đây, chừng ấy cái danh dự cũa tác-giả có lẻ cũng đặng chúc thơm rơi trong đất việt.

Thủ-đức

Châu-sơn: NGUYỄN-ĐĂNG-CAO

Lời tự

Những nhà đại gia văn chương trong xứ ta khi trước, hay dùng sự tích sử truyện nước Tàu, mà diễn ra quốc-văn của ta, như: Kim-vân-Kiều, Nhị-độ Mai, Phan-Trần truyện, Lục-vân-Tiên, thì toàn dùng cách văn lục bác mà hôi, chưa thấy truyện nào đặt theo cách văn lưu thuy là văn xui theo tiếng nói thường của mình; cho dể hiểu mau nghe, và cũng chưa thấy Tiểu-thuyết nào làm ra một sự tích của kẻ aah hùng hào kiệt và trang liệc-nữ thuyền-quyên trong xứ ta, đặng mà bia truyền cho quốc dân rỏ biết.

Hỏi thử: Trương-Lương, Hàng-Tín, Hạng-Vỏ, Tiêu-Hà, thì sự tích lảo thông; còn hỏi lại ai là anh-hùng hào-kiệt trong nước ta, thì ngẩn ngơ chẳng biết.

Như vậy thì trong xứ ta chỉ biết khen ngợi sùng bái người anh-hùng liệc-nữ của xứ khác, mà chôn lấp cái danh giá của người anh-hùng liệc-nữ trong xứ mình, chĩ biết xưng tụng cái oai phong của người ngoại bang, mà vùi lấp cho lu lờ cái tinh thần của người bổn-quốc.

May thay cho chúng ta gặp nhằm thế kỷ hai-mươi nầy là một thế kỷ văn-minh, là một thời đợi quốc-văn ta đương lúc nãy tược đâm chồi, đơm hoa kết trái và cũng một thời đợi của Tiễu thuyết trong xứ ta đương lúc sanh thai xuất thế, phát khởi thạnh hành, vì vậy nên đã có nhiều quyển Tiểu thuyết xuất bản ra đời, song những Tiểu thuyết ấy phần nhiều nói về hoa-nguyệt phong tình của đám hạ lưu nam nữ, còn những sự tích anh-hùng liệc-nữ, và những bực danh sĩ nhơn tài trong xứ ta, thì chỉ có một it truyện sử đó thôi, kỳ dư hãy còn chôn lấp nơi chỗ tối tâm, chưa ai chịu khó kiếm tìm mà phô trương cho mắt đời xem thấy.