Lịch sử Nam tiến của dân tộc ta

(VIỆT-NAM DÂN-TỘC NAM-TIẾN SỬ)

ĐỀ-TỪ

Ba xứ non sông một giải liền,

Máu đào xương trắng điểm tô nên.

Cơ trời dù đổi trò tang hải,

Mặt đất chưa tàn nghiệp tổ tiên,

Có nước có dân đừng rẻ rúng,

Muốn còn muốn sống phải đua chen.

Giật mình nhớ truyện nghìn năm cũ,

Chiêm Lạp ngày xưa vốn chẳng hèn.

Nhượng-Tống kính đề

Bắc từ Lạng-sơn, nam Hà-tiên,

Non sông một giải ba kỳ liền.

Con Hồng cháu Lạc cùng cư tụ,

Con cháu còn chăng nhớ tổ-tiên?

Tổ tiên gây dựng biết bao công,

Đánh Lạp bình Chiêm trải mấy đông.

Nghiệp cả nối noi nên kính úy,

Sao cho không hổ giống Tiên Rồng.

Tác-giả tự-đề

LỊCH-SỬ NAM-TIẾN

của dân-tộc ta

(Việt-Nam dân-tộc nam-tiến-sử)

Trúc-Khê NGÔ-VĂN-TRIỆN biên-soạn

Viên-tản cao xanh, Mê-công rộng lớn, non sông một dải, đất nước ba kỳ, vui vẻ thay anh em chị em hơn hai mươ triệu đồng bào ta ngày nay, được cùng nhau sinh tụ ở trên một cõi nước non hoa gấm, kẻ đi săn sẵn rừng, kẻ đi cầy sẵn ruộng, kẻ làm thợ sẵn đồ nguyên liệu, kẻ đi buôn sẵn đường bể sông, thực là một cõi rất thích nghi cho sự sinh-hoạt của dân tộc ta, tựa như ông giời kia có ý vì dân tộc ta mà riêng dành cho vậy. Tuy nhiên nói vậy mà thôi, muôn việc ở đời, ta chớ nên lầm tưởng có ông giời kia đã vì người mà đặt để, dời sông chuyển núi, hết thẩy đều do ở nhân-lự mà nên. Chúng ta ngày nay được cùng nhau sinh tụ ở trên các miếng đất Việt-Nam tốt tươi xinh đẹp của chúng ta đây, ta chớ nên lầm tưởng là do ở một sự ngẫu nhiên, chính là đã nhờ ở các bực tiên-dân của dân tộc ta trải qua mấy trăm nghìn năm, đã từng tưới dội biết bao nhiêu giọt máu đào mới tô bồi nên một cõi đất xinh đẹp tốt-tươi cho chúng ta ngày nay đó. Than ôi! tôi nghe có từng biết gây dựng gian nan, thì mới biết giữ gìn báu trọng, một gã thiếu-niên sinh ra ở cửa nhà hào phú, sẵn ông cha để cho tiền nghìn bạc vạn, tưởng chừng như tiền bạc là một vật nhặt đâu cũng được, tha hồ mà hoang toàng. phung phí, dùng bậy tiêu càn, không còn biết đoái tiếc gì cả; nhưng ví có người bảo cho nó biết cái nông nỗi đổ biết bao nhiêu bồ hôi máu mặt của ông cha nó trong khi tu tạo nên cái cơ đồ ấy, nếu nó là kẻ lương tâm chưa mất hẳn, thì tất sẽ giật thót mình lại mà lo tự tu tự tỉnh tự phấn tự lệ để bảo toàn lấy công nghiệp huyết hãn của ông cha. Ấy tôi viết cuốn « Lịch sử nam tiến của dân tộc ta » đây chính tức là vì ý ấy.

Lịch sử nam tiến của dân tộc ta ra thế nào?

Xét xem lịch sử mở mang bờ cõi của nước ta từ xưa đến nay, có thể gồm vào mà gọi là một cuộc nam tiến; vì trước sau ta chỉ nhằm tiến về một mặt nam mà thôi. Bởi sao mà như thế? Bởi vì địa thế của ta nó khiến như thế. Nước ta ngày xưa phía bắc giáp nước Tàu, phía nam giáp Chiêm, Lạp, phía đông giáp bể lớn, phía tây giáp Ai-lao. Ở dữa cái khoảng núi Tản sông Hồng kia nếu muốn khuếch trương bờ cõi cho rộng lớn thêm để có đủ thế lực mà lập nên một nước đứng đắn ở Á-đông, trừ tiến về mặt nam không còn mặt nào hơn nữa. Bởi vì mặt bắc giáp với nước Tàu là một nước lớn, lo chống chọi với họ để họ khỏi nuốt sống mình còn lo chưa nổi, mong gì khai thác về mặt ấy được; mặt đông thì đã giáp bể; mặt tây giáp với Ai-lao tuy là một nước nhỏ yếu, nhưng vì có nhiều núi cao rừng rậm ngăn cách, thành ra dẫu muốn mở mang về mặt ấy cũng chưa thể được; trừ ra chỉ còn mặt nam giáp với nước Chiêm-thành, nước Chiêm-thành lại giáp với nước Chân-lạp, vì cớ đường thủy, đường lục được tiện, vả hai dân ấy đều là dân nhỏ yếu có thể lấn át họ được, vì vậy mà sức bành trướng của dân tộc ta trước sau đều chỉ tràn về mặt nam. Tuy thế mặc lòng, sự khai thác bờ cõi, há có phải là một việc dễ đâu; huống chi dân Chiêm Lạp cũng không phải hoàn-toàn là giống hư hèn, cũng là những cái dân đã từng có một nền văn-minh rất sớm, thế mà lấy như một dân tộc nhỏ ở trong mảnh đất Giao-chỉ nọ, ngày lần tháng lữa, đã nghiễm nhiên phá diệt được cả Chiêm-thành lẫn Chân-lạp mà dựng nên một nước lớn Việt-Nam, đủ biết cái công phu huyết hãn của các đứng tiên dân ta xưa, thực đã lớn lao vô cùng vậy.