Phong trần thảm sử

Sách viết xong, đang xem lại, có ngay một ông khách đến chơi, thấy đang kì-cọm chữa, hỏi tôi viết sách gì? Tôi giả nhời là đang chữa quyển tiểu-thuyết mới làm xong, sắp đem in. Ông khách hỏi đã có nhan-đề chưa? Tôi nói có rồi, nhan đề là « PHONG-TRẦN-THẢM-SỬ ». ông khách nghe nói cười bảo tôi rằng: « Sao lại đặt những tên độc-địa làm vậy? Bác định reo cái mầm sầu cho các thiếu niên đấy chắc, như thế có lẽ hại cho người xem, rồi thiên-hạ lại bình-phẩm lôi thôi! » Tôi nói: « Bác nói cũng phải, tôi cũng e miệng thiên-hạ lắm, nhưng tôi thiết tưởng xem tiểu thuyết hại hay không hại mà lại có ích, là do ở người biết xem cùng không biết xem; biết xem thì sự giở để làm gương, đều hay thì sửa mình; không biết xem thì chỉ đường thẳng một mực là bắt trước cho nên hại ». Ông khách bảo tôi nói qua cái cốt truyện và đọc mấy đoạn văn-chương xem. Tôi vui lòng kể câu truyện và đọc một ít quãng đầu, quãng dữa và quãng cuối. Ông khách nghe xong nói: « Quyển này cũng hay, song mà văn sầu-bi ai-oán quá được cái cốt truyện rất li-kì và có nhiều ẩn-tình trong xã hội, nhiều đoạn cũng răn đời, thôi việc in cứ in, còn yêu tốt ghét xấu, hay khen hèn chê, thì bàn tay mình bé bưng sao vừa được miệng thế. Mình làm là cốt vì xã-hội, vì anh em mà làm; còn về phần tôi chỉ khuyên bác là từ giờ có viết quyển nào nữa, nên bỏ bớt lối văn sầu đi, quyển này chót viết thì thôi ». Tôi nói « Khốn nhưng mà bổn tính tôi hay đa tư thì tránh sao khỏi sự sầu được, vâng thì lời vàng xin lĩnh ý cao, họa dần dần bớt chút nào được chăng! » Thế là quyển Phong-Trần-Thảm-Sử ra đời.

Nhời quê góp nhặt dông dài,

Mua vui cũng được một vài trống canh!

Tháng sáu năm Kỷ-Tị.

Juillet 1929

T. T. V.

Quyển thứ nhất/I

Nhời nói đầu

I

Song le chiếc bóng quê người,

Cảm thương cha mẹ ngậm ngùi tấm thân.

Gió thổi lạnh lùng, mưa dầm dải-dắc, mai nở trên cành trắng xóa, đào đâm bông thắm khoe tươi, trong vườn cây cối nẩy mầm, ngoài đường bùn lan mặt đất, kẻ chợ nhà quê sôn-sao tấp-nập, bi-bo chung thịt bánh, nheo-nhéo nợ đòi vay, kẻ xa về gần, kẻ chợ về quê; đì-đẹt ngoài sân chàng pháo chuột, om-thòm trên vách bức tranh gà, ấy là cảnh hôm ba mươi tết, năm cũ sắp qua, năm mới đã đến, cảnh rõ sang xuân, vui ra bằng tết. Cùng trong một tết, mà kẻ giầu cũng bận, kẻ khó càng nhăn, vậy thì sinh ra cái tết chẳng là phiền lắm rư?

Giữa chốn thị thành, trong một dan nhà chật hẹp ở phố kia, có một người thiếu niên đang đứng trong bực cửa thứ hai, ngắm cảnh ngoài đường, người qua lại, vẻ mặt âu-sầu thảm đạm, tuổi độ 25, 26, mặc cái áo the cũ, đi đôi guốc, quần vải ta, chốc cuốc lại thở giài, đứng hàng mấy giờ im lặng, có vẻ trầm-tĩnh đa tư. Người ấy là ai, ở nhà ai, mà sầu lắm vậy? Ấy là bác Mộng-Đài, quê ở Thái-bình cha mẹ đã mất sớm, cửa nhà không, anh em không, một mình đất khách bơ-vơ ở nhà bạn Nhân nay thấy ngày tết đến, sực nhớ tới cha mẹ quê hương mà bùi-ngùi trong dạ, đứng lặng giờ lâu như vậy.

Nhà bác ở đây nguyên là chốn bạn thân tên là Lạc-Dạ, biết nhau từ thủa còn đi học, để hồng-mao trên chỏm, chơi bời với nhau rất ý hợp tâm đầu. Bạn đi làm việc, chưa có vợ, ở với một em giai còn bé đi học, còn một cha già ở nhà quê trông nom ruộng nương. Nhân thấy Mộng-Đài phải cảnh-ngộ gia-đình bi-đát, nên đem tình bằng-hữu, mời ở luôn nhà đã ngót một năm nay, mong những hết sức tìm việc cho bạn, rồi cùng ở chung một nhà, đêm ngày học tập thêm, ấy lòng Lạc-Dạ ăn ở với bạn tốt như vậy thực là hiếm có. Nào ngờ vận Mộng-Đài còn đen, bạn đưa đi làm mấy nơi, đều gặp những chỗ hắc búa, mà tính bác lại cương-chực nên không làm đâu lâu được. …