Thơ Nguyễn Khuyến

Trong thiên hạ có anh giả điếc, Khéo ngơ ngơ ngác ngác, ngỡ là ngây! Chẳng ai ngờ "sáng tai họ, điếc tai cày", Lối điếc ấy sau này em muốn học. Tọa trung đàm tiếu, nhân như mộc Dạ lí phan viên, nhĩ tự hầu. Khi vườn sau, khi ao trước; khi điếu thuốc, khi miếng trầu. Khi chè chuyên năm bảy chén, khi Kiều lẩy một đôi câu; Sáng một chốc, lâu lâu rồi lại điếc Điếc như thế ai không muốn điếc? Điếc như anh dễ bắt chước ru mà! Hỏi anh, anh cứ ậm à.

Bạn đến chơi nhà

Đã bấy lâu kia, bác tới nhà, Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa. Ao sâu nước cả, khôn chài cá, Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà. Cải chửa ra cây, cà mới nụ, Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa. Đầu trò tiếp khách, trầu không có, Bác đến chơi đây, ta với ta !

Bóng đè cô đầu

Bóng người ta nghĩ bóng ta, Bóng ta, ta nghĩ hóa ra bóng người. Tỉnh tinh rồi mới nực cười. Giấc hồ ai khéo vẽ vời cho nên? Cô đào Sen là người Thi Liễu Cớ làm sao õng ẹo với làng nho? Bóng đâu mà bóng đè cô, Bỗng thấy sự nhỏ to thêm thắc mắc. Cố hữu diệc vi thân ngoại vật, Khán lai đô thị mộng trung nhân Sực tỉnh ra nào biết chuyện xa gần, Còn văng vẳng tiếng đàn lần tiếng trống. Quân bất kiến Thiên thai động khẩu cần tương tống; Dẫu bóng ta, ta bóng có làm sao, Thực người hay giấc chiêm bao?

Bồ tiên thi

Chú huyện Thanh Liêm khéo giở trò, "Bồ tiên thi" lại lấy vần bồ. Nghênh ngang võng lọng nhờ ông sứ, Ngọng nghẹo văn chương giở giọng ngô. Bồ chứa miệng dân chừng bật cạp, Tiên là ý chú muốn vòi xu! Từ vàng sao chẳng luôn từ bạc, Không khéo mà roi nó phết cho.

Cá chép vượt đăng

Cá thần vùng vẫy vượt qua đăng, Được nước, nào ai dám rỉ răng? Cưỡi gió giương vây lên cửa Vũ, Xông mây rẽ sóng động vừng trăng, Giếc, rô ngứa vẩy khôn tìm lối, Trê, chuối theo đuôi dễ mấy thằng! Gặp hội hóa rồng nơi chót vót Đã lên, bay bổng tít bao chừng?

Cảm hứng

Ngày trước cũng lên lạy cửa trời, Lâu nay vắng vẻ bặt tăm hơi. Nước non man mác về đâu tá? Bạn bè lơ thơ sót mấy người. Đời loạn đi về như hạc độc, Tuổi già hình bóng tựa mây côi. Đã hay nhờ được hao mòn lắm, Một thí lòng son chửa rõ mười.

Cảnh già

Nhớ từ năm trước hãy thơ ngây, Phút chốc mà già đã đến ngay. Mái tóc , lốm-đốm, Hàm răng chiếc rụng, chiếc lung-lay. bốn mắt tranh mờ tỏ, Khấp-khểnh ba chân dở tỉnh say. Ông ngẫm mình ông thêm : Đi đâu, giở những cối cùng chày.

Cảnh Tết

Năm ngoái, năm kia đói muốn chết, Năm nay phong lưu đã ra phết! Thóc mùa, thóc chiêm hãy còn nhiều Tiền nợ, tiền công chưa trả hết. Trong nhà rộn rịp gói bánh chưng, Ngoài ngõ bi bô rủ chung thịt. Ta ước gì được mãi như thế, Hễ hết Tết rồi, thời lại Tết!

Cáo quan về ở nhà

Ngần ấy năm nay vẫn ở nhà, Nghĩ ta, ta lại chỉ thương ta. Bóng hiên thêm ngán hơi nồng nhỉ, Ngọn gió không nhường tóc bạc a! Thửa mạ rạch ròi chân xấu tốt, Đấu lương đo đắn tuổi non già. Khi buồn chén rượu say không biết, Ngửa mặt lờ mờ ngọn núi xa.

Chế ông đồ Cự Lộc

Văn hay chữ tốt ra tuồng, Văn dai như chão, chữ vuông như hòm. Vẻ thầy như vẻ con tôm, Vẻ tay ngoáy cám, vẻ mồm húp tương. Vẻ lịch sự ai bằng thầy Cự Lộc, Vẻ cô đầu nói móc có vài câu: Anh chẳng sang, mà cũng chẳng giàu. Hầu bao ních, rận bâu quanh chiếu; Khăn nhuộm lờ lờ mùi nước điếu, Nón sơn không méo cũng không tròn. Quần vải thô, ngại giặt ngả màu son, Giày cóc gặm, nhặt dây đàn khâu lấy. Phong lưu ấy, mà tình tính ấy, Đến cô đầu, vẫn thấy lả lơi bông, Xinh thay diện mạo anh hùng!

Chốn quê

Năm nay cày cấy vẫn chân thua, Chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa. Phần thuế quan Tây, phần trả nợ, Nửa công đứa ở, nửa thuê bò. Sớm chưa dưa muối cho qua bữa, Chợ búa trầu chè chẳng dám mua. Tằn tiện thế mà không khá nhỉ? Nhờ trời rồi cũng mấy gian kho.