Trần ai tri kỷ

Tình đà nặng gánh, giời vừa rạng đông.

— Lại đắc cú gì mà ngâm thế?

— À, tôi đương chép cái truyện này.

— Truyện gì, lại Thế-gian phải không?

— Phải, chỉ truyện Thế-gian là có thú hơn nhất.

— Truyện gì đấy? hay lại « Cô ba nào »?

— Ai làm gì có lắm truyện cô ba thế. Cái truyện này tôi nghe đã lâu, bây giờ mới đem ra để viết.

— Đã viết được ít nào đấy, thử đưa cho xem nào.

— Tôi hãy nói qua cái gốc truyện để bác nghe đã, rồi hãy xem vào truyện. Nguyên cái truyện này của một người thợ giặt ở Nam-Định nói ra, một người bạn tôi nghe thật rõ, lại thuật lại cho tôi nghe và bảo tôi nên chép ra làm truyện. Cứ người bạn tôi thuật lại cho tôi nghe, cũng đã đến mấy năm nay rồi; còn như người thợ giặt ở Nam-Định thời bây giờ là ai, tên là gì, còn hay không, không biết rõ.

— Cần gì phải biết rõ người ấy?

— Biết rõ được cũng hay, vì người thợ giặt ấy không những là người nói truyện, lại có quan-hệ đến trong truyện. Để tôi hãy nói qua truyện về người thợ giặt ấy để bác nghe:

Nguyên ở Nam-Định có một người thợ giặt ở về bến đò Trè; hắn dẫu là có hiệu giặt, nhưng ngày vẫn làm cùng các thợ bạn. Trong nhà người thợ giặt ấy có một người đàn-bà, đã già mà mù, ngày chỉ ngồi trong giường, những việc như đong đấu gạo, mua bó rau cũng không hề bận đến. Ai không biết, đều nghĩ cho là mẹ người thợ giặt, nhưng chính thực là vợ. Những người đã biết rõ là vợ người thợ giặt thời ai cũng phải lấy làm lạ, vì trông người đàn-bà ấy không ra cách người vợ tao-khang, chỉ là một người đã ăn chơi giang-hồ mà nay giở về già; thế mà người thợ giặt kia rất là chiều chuộng, trong nhà không có tiếng bất-hòa bao giờ.

— Nghĩ cũng hơi lạ thật. Thế cái truyện của người thợ giặt ấy nói ra làm sao?

— Cứ người thợ giặt nói thời tôi không được nghe; cứ người bạn tôi thuật lại, cũng đã lôi-thôi dài lắm. Nay tôi muốn cứ chép theo nhời người bạn tôi thuật, nhưng cũng linh-tinh từng đoạn một, chưa xếp được thành truyện.

— Thế đã chép ra được đoạn nào chưa?

— Tôi mới thảo ra thôi.

— Đâu? Đoạn thứ nhất đâu?

— Đây, để tôi đọc bác nghe:

« Lúc ấy đã đến một giờ sáng, Thị Hai nằm sắp ngủ, lại thấy có người gọi cửa thời tức là bác Cả. Nghĩ bác Cả vừa ở đây ra về, tại làm sao lại đến? Đến lúc bác Cả vào thời trông mặt như người thất-hồn, không hiểu là vì sao. Hai người lại cùng nhau ngồi trong một cái buồng riêng nói truyện.

Bác Cả nói: Tôi không chắc có sống được nữa không!

Thị Hai: Tại làm sao thế?

— Đánh mất trộm hết cả tiền của ông chủ rồi.

— Mất ra làm sao?

— Lúc tôi ở đây về đến nhà, thấy cửa mở ngỏ, vội chạy ngay vào chỗ tủ để bạc thời tủ cũng đã ngỏ mà tiền mất sạch cả.

— Chết! chỗ tiền ấy vào bao nhiêu?

— Có đến hơn hai nghìn; còn giấy má lung-tung, có mất gì nữa hay không thời tôi chưa kịp xét đến.

— Thế bây giờ anh định nghĩ ra làm sao?

— Tôi không biết nghĩ ra làm sao cả; chỉ vội chạy lại đây nói truyện, xem mình có cách nào nghĩ cứu tôi được không.

— Anh còn không biết nghĩ thế nào được; huống-hồ tôi là một người đàn-bà, còn biết làm thế nào mà cứu anh được.

Bác Cả khi ấy ngồi rũ đầu ở dưới ngọn đèn, không có một câu gì nữa. Thị Hai nghĩ một lúc, rồi bảo người tình-nhân khốn-nạn ấy rằng:

— Từ khi anh có lòng yêu mà đi lại đây với tôi, những tiền anh cho tôi, tôi cũng không sắm-sửa gì, vẫn còn để dành cả, để đợi có một ngày ra khỏi đây thời lấy tiền để làm vốn. Số tiền của anh cho mà tôi để dành lại đến nay, tất cả cũng được đến bẩy chục bạc. Bây giờ tôi cho lại anh cái tiền ấy, cùng là cả cái thân của tôi nữa, anh muốn nghĩ làm thế nào cho thoát nạn được thời làm. Thế là tôi ở với anh thật hết tình, không còn có tiếc một tí nào nữa.