Công danh
Tang-bồng hồ-thỉ nam-nhi trái1,Cái công-danh là cái nợ nần!Nặng nề thay đôi chữ quân, thân2!Đạo vi tử vi thần đâu có nhẽ?!Cũng dắp điền-viên3 vui thú-vị;Trót đem thân-thế hẹn tang-bồng.Xếp bút nghiên theo việc kiếm cung4,Hết hai chữ trung trinh báo quốc.Một mình để vì dân, vì nước,Túi kinh-luân từ trước để nghìn sau,Hơn nhau một tiếng công hầu.
Về bài thơ
Theo tục xưa, con trai sinh ra thì bắn cung dâu tên cỏ bồng ra bốn phương, ý mong sau này lập nên công danh. Nguyễn Công Trứ mở bài bằng chính điển ấy: công danh là "cái nợ" mà kẻ làm trai phải trả.
Bài hát nói ngắn này là lời tự nhủ của một người coi việc nước là bổn phận: xếp bút nghiên theo việc kiếm cung, trọn chữ trung, vì dân vì nước. Đọc cùng Bài ca ngất ngưởng sẽ thấy rõ hai mặt của ông: hăm hở lập công, rồi ung dung khi đã xong việc.
Lời giới thiệu của Ánh Đèn.
Chú thích
1. 桑 蓬 弧 矢 男 兒 債: tang, bồng là cây dâu cây sậy; hồ, thỉ là cung, tên. Theo tục bên Tàu ngày xưa, hễ sinh con trai thì người ta lấy cái cung làm bằng gỗ dâu bắn sáu cái tên làm bằng cây sậy, bắn lên trời, xuống đất và ra bốn phương trời; thủ ý rằng sau này con theo việc cung tên lập nên công-danh. Câu này nghĩa bóng là: làm tài trai phải lập nên công-danh sự-nghiệp.
2. Là vua với cha mẹ.
3. Là ruộng vườn; thú điền viên là cảnh thú của người ẩn-dật ở nơi quê mùa.
4. Là gươm với nỏ (ná, nỗ), việc kiếm cung là việc đánh giặc dẹp loạn.
Xem tiểu-truyện tác-giả ở trang 13.
Câu hỏi đọc hiểu
I. Ý tưởng. — 1. Đại ý bài này thế nào?
2. Công danh là gì? Cái quan-niệm của tác-giả về hai chữ công-danh thế nào? Sao tác-giả lại bảo công-danh là nợ nần?
3. Nghĩa quân thân là nghĩa gì? quan trọng thế nào?
4. Cái quan-niệm của tác-giả về chức-trách một ông quan thế nào?
II. Lời văn. — 1. Nghĩa chữ dắp chữ hẹn. — Xếp bút nghiên: ý nói gì? — Túi kinh-luân là gì? — Công hầu là gì? — Ý câu kết nói gì?
2. Về thể cách bài này có điều gì khác lạ không? Hai câu thơ chữ tác-giả thay làm hai câu gì?
Văn bản bài thơ, chú thích, câu hỏi: Dương Quảng Hàm, Quốc văn trích diễm (1925), bài 59. Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng.
Đọc cả tập Thơ Nguyễn Công Trứ trong phòng đọc
Không cần tài khoản. Chọn một chỗ ngồi, sách mở ngay trên bàn của bạn.
Thơ Nguyễn Công Trứ khác
Nguồn bài thơ: Wikisource tiếng Việt. Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng.