Trao duyên
Tiểu dẫn (Dương Quảng Hàm): Thúy-Kiều sau khi đã gắn bó với Kim-Trọng rồi, sẩy gặp gia-biến: cha nàng là Vương-ông bị vu oan phải bắt giam. Muốn cứu cha tất phải có tiền mà trong nhà khánh-kiệt, nàng mới quyết chí bán mình để chuộc tội cho cha. Đoạn này là chỗ nàng sắp từ biệt nhà để đi theo Mã-giám-Sinh là người đã mua mình, nhớ đến lời ước cũ với tình-nhân không thể đành lòng, mới dặn em thay mình mà lấy Kim-Trọng.
Một mình nàng ngọn đèn khuya,Áo đầm giọt lệ, tóc xe mái sầu.« Phận rầu, rầu vậy cũng rầu,« Xót lòng đeo-đẳng, bấy lâu một lời!« Công trình kể biết mấy mươi!« Vì ta khăng-khít cho người dở-dang!« Thề hoa chưa ráo chén vàng,« Lỗi thề thôi đã phũ-phàng với hoa!« Trời Liêu1 non nước bao xa!« Nghĩ đâu rẽ cửa, chia nhà từ tôi!« Biết bao duyên nợ thề bồi!« Kiếp này thôi thế thì thôi còn gì?« Tái sinh chưa dứt hương thề,« Làm thân trâu ngựa đền nghì trúc mai2!« Nợ tình chưa trả cho ai,« Khối tình3 mang xuống tuyền-đài chưa tan! »Niềm riêng, riêng những bàn-hoàn,Dầu chong4 trắng đĩa, lệ tràn thấm khăn.Thúy-Vân chợt tỉnh giấc xuân,Dưới đèn ghé đến ân-cần hỏi-han:« Cơ trời dâu bể đa đoan,« Một nhà để chị riêng oan một mình!« Cớ gì ngồi nhẫn tàn canh,« Nỗi riêng còn mắc mối tình chi đây? »Rằng: « Lòng đương thổn-thức đầy,« Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.« Hở môi ra cũng thẹn thùng,« Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!« Cậy em, em có chịu lời,« Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.« Giữa đường đứt gánh tương-tư,« Giao loan chắp mối tơ thừa mặc em.« Kể từ khi gặp chàng Kim,« Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề5.« Sự đâu sóng gió bất kỳ!« Hiếu tình có dễ (lẽ) hai bề vẹn hai!« Ngày xuân em hãy còn dài,« Xót tình máu mủ, thay lời nước non;« Chị dù (dầu) thịt nát, xương mòn,« Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây!« Chiếc thoa (vành) với bức tờ mây6.« Duyên này thì giữ vật này của chung;« Dù em nên vợ nên chồng,« Xót người mệnh bạc, ắt lòng chẳng quên.« Mất người còn chút của tin,« Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.« Mai sau, dù có bao giờ,« Đốt lò hương ấy, xe tơ phím này;« Trông ra ngọn cỏ lá cây,« Thấy hiu-hiu gió, thì hay chị về.« Hồn còn mang nặng lời thề,« Nát thân bồ-liễu7 đền nghì trúc-mai.« Dạ-đài8 cách mặt khuất lời,« Vẩy xin chén nước cho người thác oan!« Bây giờ trâm gẫy gương tan,« Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!« Trăm nghìn gửi lạy tình-quân,« Tơ duyên ngắn-ngủi có ngần ấy thôi;« Phận sao phận bạc như vôi?« Đã đành nước chảy hoa trôi nhỡ-nhàng.« Ối Kim-lang! hỡi Kim-lang!« Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây! »
Về bài thơ
Đêm trước ngày theo Mã Giám Sinh, Kiều không ngủ, thương cho mối tình với Kim Trọng dang dở. Khi Thúy Vân tỉnh dậy hỏi han, Kiều nhờ em thay mình kết duyên với chàng Kim: "Cậy em, em có chịu lời, Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa".
Kiều trao duyên mà không trao được tình: trao kỷ vật rồi lại dặn em nhớ đến mình, tưởng tượng mình chết đi vẫn mang nặng lời thề, rồi cuối cùng gọi "Kim Lang" như lời từ biệt. Đây là một trong những đoạn thơ đau đớn và nổi tiếng nhất của Truyện Kiều.
Lời giới thiệu của Ánh Đèn.
Chú thích
1. Là Liêu-dương, quê Kim-Trọng.
2. Thân trâu ngựa: theo phép luân-hồi thời những người nào lúc sống mắc nợ ai mà chưa trả được thì đến kiếp sau phải hóa làm trâu ngựa để trả nợ cũ; trúc mai là cây trúc cây mai là hai thứ cây thường đi với nhau trong các bức họa của Tàu; đây nói người tình-nhân đã gắn bó với mình.
3. Điển cũ: xưa có một người con gái phải lòng người lái buôn, ốm tương-tư chết. Lúc đem hỏa-táng, xương thịt cháy cả, duy trong bụng còn một cục không cháy; đến lúc người lái buôn đến khóc, nước mắt chảy xuống, cục ấy mới tan ra huyết.
4. Tiếng đường trong nghĩa như giong: đèn thắp mãi đến lúc hết dầu, đáy đĩa phơi ra.
5. quạt ước: cái quạt trao cho nhau để làm tin; chén thề: chén rượu cùng nhau uống để thề.
6. Là tờ giấy viết thư có vẽ mây của người Tàu.
7. Là cây bồ (cói), cây liễu, ví với thân người đàn bà yếu ớt.
8. Là đền đêm, tức là âm-phủ.
Ngủn.
Lỡ-làng.
Văn bản bài thơ, chú thích, lời bình: Dương Quảng Hàm, Quốc văn trích diễm (1925), bài 78. Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng.
Đọc cả tập Truyện Kiều trong phòng đọc
Không cần tài khoản. Chọn một chỗ ngồi, sách mở ngay trên bàn của bạn.
Thơ Nguyễn Du khác
- Chị em Thúy KiềuNguyễn Du
- Cảnh ngày xuân, Kiều gặp mộ Đạm TiênNguyễn Du
- Mã Giám Sinh mua KiềuNguyễn Du
- Kiều ở lầu Ngưng BíchNguyễn Du
Nguồn bài thơ: Wikisource tiếng Việt. Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng.