Giai nhơn kỳ ngộ

Hồi thứ nhứt Biển đông xưa có một chàng, Tên là Tán-Sĩ 散 士 vốn trang anh hùng. Nước nhà gặp vận truân hung, Theo thầy qua Mỹ 美 gắng công học hành. Sách đèn mượn thú cao thanh, Non sông Phủ-Bí xung quanh là nhà. Nhơn khi thong thả giạo ra, Tìm tòi dấu cũ phôi pha lòng đời. Các cao thừa hứng lên chơi, Xem chuông độc-lập, đọc bài tự-do. Nương song ngắm cảnh sơn hồ, Càng nhìn tích cũ, thêm vo lòng vàng. Quanh thềm chợt thấy hai nàng, Khăn là che mặt, bóng hương nức người. Mão giồi lông trắng phấp phơi, Áo the mỏng mảnh, xiêm dài thêm hoa. Phong tư rất mực Hằng-nga, Cùng nhau trò chuyện gần xa chốn này. Rằng: xưa người Mỹ hiệp bầy, Bắt đầu độc lập tại đây nhóm bàn. Anh-hùng để dấu giang sơn, Thiệt năm bảy bốn, một ngàn bảy trăm! (1774) Bồi hồi đoái bắc trông nam, Kìa sông Đề-thủy, nọ đầm Táo-khê. Vãn-hà tháo lịch các kia, Tự-do từ ấy càng bia lòng người. Xa gần mây nhóm ong rơi, Giùm lương giúp vải gái trai một lòng. Mẹ già quên phận long đong, Khuyên con rơi lụy thẳng xông chiến trường. Nghĩ tình trinh phụ mà thương, Gắng chồng bỏ mạng theo đàng binh nhung. Thua không nớm, thác không rùng, Tự-do dầu đặng, anh-hùng thơm danh. Hổ lang trăm vạn binh Anh, Bẩy năm trôi máu thề giành tự-do. Mộ-sĩ-Đốn phá ra tro, Phú-tân khói rã, Hí-đô mây tàn. Hoa-thạnh-Đốn một trái gan, Binh tàn một đạo ra giàn Táo-khê. Khí trời lạnh lẽo rất ghê, Tuyết ra muôn dặm giá che đầy đường. Binh tàn mà lại không lương, Hái rau, lặt cỏ, đủ đường gian nan. Trong khi các tướng luận bàn, Thề liều một trận trải gan mới là. Nửa đêm truyền hịch kéo ra, Cuốn cờ ngậm thẻ tếch qua sông Đề. Phá Anh một trận rất ghê, Binh oai từ ấy bốn bề sấm vang. Nghĩ tình lúc ấy lại càng, Mấy trăm tướng sĩ nghèo nàn khá thương. Giầy hư giép rách lang thang, Giầm sương đạp tuyết đầy đường máu rơi. Thương ôi! ngán nỗi cuộc đời! Lạc sanh ố tử ai ai cũng tình. Cớ chi bỏ xác liều hình, Lo đền nợ nước coi mình như không. Nghĩ thôi càng nức nao lòng, Khen thay người Mỹ thực dòng văn-minh. Nên chi chống lại cường-Anh, Sửa sang học-hiệu tập tành công thương. Dựng nên một nước phú cường, Bốn phương ngợi chữ thái bình thung dung. Đôi ta còn chút đèo bòng, Bao giờ gặp gỡ đặng phong-quang này? Nói rồi thở vắn than dài, Chàng nghe thấp thoảng vào tai khôn dò. Lạ thay đất nước tự do, Thuyền-quyên sao cũng âu lo việc gì? Hay là gặp buổi đời suy, Tân-đình rơi lụy khóc vì núi sông! Non tây đã xế vừng hồng, Khách chơi tan bước chim đồng rật bay. Hứng thừa chàng cũng vừa khuây, Bồi hồi trở gót sang Tây ra về. Đoái trông ráng phủ mây che, Gió chiều leo lắt bốn bề quạnh hiu. Lòng càng thổn thức chín chìu, Ngậm ngùi tức cảnh trời chiều nên thi. Thi rằng: Giạo chơi Phủ-Bí hứng vừa khuây, Khe Tảo sông Đề khói nước bay. Mấy tiếng chuông vàng chim sập sựng, Một vừng trăng bạc gió lung lay. Đống xương không định chôn đâu mất, Mảnh sắt chưa tiêu dấu hỡi đây. Một cuộc nên hư trời cũng biết, Xiết bao mắt trắng liếc xưa nay. — Lân la qua rạng ngày mai, Gió đưa mát mẻ khói bay lập lòa. Thuyền con một chiếc giạo ra, Noi theo dòng nước cao ca sông Đề. Lần lần đến ngọn Táo-Khê, Thấy dòng nước biếc xuôi bề chảy ra. Hai bên rêu cỏ dườm dà, Anh-đào đôi cụm lập lòa đơm bông. Nước trong cá lội đáy sông, Bốn bề quạnh quẽ sạch không bụi trần. Đào-nguyên dấu cũ in ngần, Đời nay kìa hỡi tị Tần là ai? Hứng thi ngẫm nghĩ một vài, Cầm đâu thấp thoáng qua tai dập dìu. Gần miền chợt thấy hai Kiều, Giữa dòng một lá kẻ chèo người tranh. Phong-tư thấp thoáng bóng mành, Xa trông ngỡ bực Cung Thanh giáng trần. Cách chừng vài bước gần gần, Nhìn chàng …